Enerji yönetim sistemi ve ISO 50001

Temel kavramlar

ISO 50001, sürekli iyileştirmeye dayanan Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al döngüsü üzerine kuruludur^[1]. Planlama aşamasının temel kavramları şunlardır^[1]:

• Enerji gözden geçirmesi ve önemli enerji kullanımları. Enerji verisi incelenir, tüketimin büyük kısmını oluşturan ya da iyileştirme payı yüksek kullanımlar belirlenir; örneğin kompresörler ya da fırınlar olabilir.
• Enerji temel çizgisi. Enerji performansının karşılaştırılacağı başlangıç dönemi.
• Enerji performans göstergesi. Enerji performansının sayısal ölçüsü; örneğin ürün başına kWh.
• Hedefler ve eylem planları. Ulaşılacak iyileştirme hedefleri ve bunlar için yapılacaklar.

Ölçüm neden merkezde

Standardın kontrol aşaması, enerji performansını belirleyen temel özelliklerin izlenmesini, ölçülmesini ve analiz edilmesini ister^[1]. Hangi hattın ya da makinenin ne tükettiğini görebilmek için önemli enerji kullanımlarını ayrı ayrı ölçmek (alt ölçüm) bu işi büyük ölçüde kolaylaştırır.

Türkiye'de yasal çerçeve

Türkiye'de konu, 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu'na dayanan Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik ile düzenlenir^[2]:

• Yıllık toplam enerji tüketimi 1.000 TEP (ton eşdeğer petrol) ve üzeri olan sanayi işletmeleri, çalışanları arasından enerji yöneticisi sertifikasına sahip birini enerji yöneticisi olarak görevlendirmek zorundadır (madde 9/1)^[2].
• Enerji yöneticisi görevlendirmekle yükümlü sanayi işletmeleri, TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi'ni kurup Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) tarafından akredite edilmiş kuruluşlar aracılığıyla belgelendirmek zorundadır (madde 8/2); yönetmelik bunun için 2023 sonunu son tarih olarak vermişti (geçici madde 14)^[2].
• Ticari binalar, hizmet binaları ve kamu binaları için ayrı eşikler vardır (madde 9/2)^[2].

Mevzuat zaman zaman değiştiği için işletmenize ilişkin kesin yükümlülükler konusunda yönetmeliğin güncel metnini ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nı esas alın.

Kuruluş adımları

1. Son bir yılın tüketimini ve faturalarını çıkarın; önemli enerji kullanımlarını belirleyin.
2. Bu kullanımlara alt ölçüm koyun ve temel çizgiyi en az birkaç haftalık veriyle oluşturun.
3. Her önemli kullanım için bir gösterge ve hedef tanımlayın.
4. Sapmaları izleyen bir düzen kurun: kim bakacak, eşik aşılınca ne yapılacak.
5. İyileştirmeleri uygulayın ve etkisini aynı göstergeyle ölçün.

BilIoT ile ölçüm ve izleme

BilIoT enerji analizörü panodaki aktif ve reaktif tüketimi, güç faktörünü ve harmonikleri sürekli ölçer. Pano ya da makine başına kurulan cihazlar alt ölçümü sağlar; tüketim sayaçları dönem raporlarına ve Excel ya da PDF çıktılarına aktarılır, eşik aşıldığında bildirim gider.